PLINIUS, — De wereld. Naturalis historia. Vertaald door J. van Gelder, M. Nieuwenhuis en T. Peters.
Athenaeum-Polak & Van Gennep, 2004. 1st ed. 899p. ills.(B&W maps). Hardcover. With reading ribbon. Nice copy. Like new. 'Het ultieme boek over de wereld is de Naturalis Historia van de Romeinse beroepsmilitair, provincie bestuurder, advocaat en historicus Plinius (23-79). (...) Plinius was, ondanks een glansrijke carrière onder de keizers Claudius, Nero en Vespasianus, ongehoord productief als schrijver van de meest uiteenlopende werken. Zo schreef hij boeken over de Romeinse oorlogen van de laatste anderhalve eeuw, een biografie van een van zijn vrienden, een boek over welsprekendheid, maar vooral het enige werk dat bewaard is gebleven de 37 boekrollen Naturalis Historia, door de vertalers terecht weergegeven als 'De wereld'. Plinius sliep bijna nooit, liet zich zelfs tijdens het eten, in bad, in de draagstoel voorlezen en dicteerde wat hem inviel of wat hij van de lectuur wilde onthouden aan een secretaris. Hij wenste geen minuut te verliezen: 'vita vigilia est' (het leven is: wakker zijn). Hij ordende zijn aantekeningen op zo'n manier dat hij altijd precies kon terugvinden waar hij wat gelezen had. Uiteindelijk legde hij zijn overrompelende feitenkennis neer in een helder gestructureerd encyclopedisch geheel.In een soms wat onhandig, soms al te bloemrijk Latijn legt Plinius uit wat hij gaat doen: 'Het gaat over dorre materie, namelijk de natuur, dat wil zeggen: het leven.' Alles wat Plinius vertelt staat in verband met de mens; feitenkennis zonder relevantie voor het leven acht hij zinloos. Hij is geen filosoof die kennis vergaart om de kennis. Vandaar dat een groot deel van zijn beschrijving van planten en dieren in het teken van de landbouw en de geneeskunde staat. Plinius benadert zijn bronnen kritisch, zonder evenwel zelfstandig onderzoek naar de verschijnselen te doen. Hij is noch een empiricus die uit een grote verzameling data hypothesen opstelt, noch een zoeker naar diepliggende oorzaken van wat dan ook. Metafysica, natuur- en wiskunde zijn niet aan hem besteed, laat staan dat hij zich ooit een methodologische vraag stelt. Zijn theoretische zwakte is tegelijkertijd zijn kracht. Met vaart en humor vuurt Plinius naar eigen zeggen twintigduizend feiten op de lezer af (in werkelijkheid zijn het er veel meer). Eerst krijgen we een beschrijving van de kosmos, van de vier elementen en van de drie werelddelen. Daarna worden mensen, dieren en planten behandeld, vervolgens alles wat met de geneeskunde te maken heeft. De laatste vijf boeken zijn gewijd aan delfstoffen, en in dat verband wordt ook een overzicht gegeven van de schilderkunst, de beeldhouwkunst en de architectuur. Zelden krijg je een boek in handen waarvan je zo vrolijk wordt. Je zou willen blijven citeren. Als alle Romeinse schrijvers is Plinius een moralist. Zijn tirades tegen overdreven luxe klinken vertrouwd in de oren, interessanter is zijn conceptie van de natuur als een organisch geheel dat je moet respecteren en niet mag uitputten. In goden van vlees en bloed gelooft hij niet: 'Ik denk dat het een bewijs van menselijke zwakte is een afbeelding en een gestalte van god te zoeken.' Lees iedere avond in bed één hoofdstukje en je bent jaren verzekerd van een goede nachtrust. Werkt dat niet, bedenk dan: vita vigilia est.' (PIET GERBRANDY in De Groene Amsterdammer, 26.11.2004).