Dorgelo, J.D. — De koloniën van de Maatschappij van Weldadigheid (1818-1859) : een landbouwkundig en sociaal-economisch experiment.
Assen : Van Gorcum, 1964. Paperback. 229 p., [2] p. platen. ills. ; 25 cm. (Van Gorcum's historische bibliotheek, 74). Mailorder only - Alleen verzending mogelijk. Book condition : very good. From the publisher : Het einde van de Franse overheersing betekende voor de Nederlanden nog niet, dat het tijdperk van grote werkloosheid en armoede was afgesloten. Omstreeks 1815 behoorde ongeveer 10% van de totale bevolking van ons land tot de armen. Vooral in de steden kwam deze situatie duidelijk aan het licht. Hier immers liep het percentage 'van de bedeling levende' personen soms tot 50 op. Teneinde in deze toestand verbetering te brengen, ontwikkelde Johannes van den Bosch het initiatief tot oprichting van de Maatschappij van Weldadigheid. Deze instelling heeft sinds 1818 uitgestrekte heide- velden gekocht in het grensgebied van de provincies Drenthe, Friesland en Overijssel. Door ontginning van deze gebieden en de daarna mogelijk geworden landbouw ver- schafte de Maatschappij een zinvol bestaan aan enkele duizenden personen, die in gezins- verband werden gehuisvest in de z.g. vrije landbouwkoloniën Frederiksoord, Wilhelminaoord en Willemsoord. Aan de hand van de bestaande literatuur en vele, niet eerder gepubliceerde archiefgegevens richt de auteur de schijnwerper op de landbouwkundige vormgeving van dit 'ontwikkelingsplan'. Zo worden o.m. besproken de wijze van ontginning der heidevelden, de bedrijfsgrootte, de bedrijfsvoering en de opbrengsten. Tevens wordt aandacht gegeven aan de arbeids- en pachtverhoudingen en de organisatie van het onderwijs. Een overzicht van de ontwikkeling der koloniën tot heden vormt de afsluiting van het werk. De auteur heeft zich echter in hoofdzaak beperkt tot de periode van 1818-1859. In het laatste jaar zijn de gestichten van de Maatschappij van Weldadigheid gelegen te Ommerschans en Veenhuizen - door het Rijk overgenomen. De gestichten nemen in deze bespreking van het werk der Maatschappij slechts een bescheiden plaats in.